Dijken kunnen een cruciale rol spelen in de terugkeer van bepaalde bijensoorten. Dit blijkt uit onderzoek door ecoloog Constant Swinkels. Als alle dijken bloemrijk zouden zijn, vormen ze verbindingswegen tussen natuurgebieden en wordt het leefgebied van insecten ineens gigantisch vergroot.
Swinkels onderzocht welke bloemen welke insecten het meeste helpen en hoe we zelfs bijensoorten die op de Rode Lijst staan, terug kunnen krijgen. Voor zijn onderzoek besteedde de ecoloog honderden uren op verschillende dijken rondom Nijmegen.
„Het begon met het monitoren van veel dijkgraslanden. We noteerden welke bloemen er stonden en welke wilde bijen en hommels op welke bloemen kwamen zitten.” Ook analyseerde hij de stuifmeelkorrels op de poten van de insecten, om te bestuderen hoe bijen bloemen onderling verdelen en te zien welke bloemen populair waren. Daar ontdekte hij iets vreemds.
„Verschillende bloemen zorgen voor meer insecten en op plekken waar zes of zeven verschillende soorten bloemen staan, zie je al meer dan 50% van de totale toename. Maar daarboven ontstaat er voor de wilde bijen een harde knik. Het aantal hommels blijft stijgen bij meer verschillende bloemsoorten, maar de wilde bij is een stuk kritischer en hun aantal groeit dan niet meer verder.”
Rodelijst-soorten
Toch zag de ecoloog dat juist de écht kwetsbare rodelijstsoorten pas bij aanwezigheid van nog veel meer bloemsoorten terug komen; die hebben meer nodig. Het belangrijkste is volgens Swinkels dat die eerste stappen niet veel moeite kosten. Zodra planten zoals knoopkruid en rode klaver, maar ook paardenbloemen en boterbloemen verschijnen, maakt dat al een groot verschil.
„Vooral de diversiteit aan planten is belangrijk, bijvoorbeeld als het gaat om de vorm van de bloem. De rode klaver klapt open. Dan moet een insect dus precies weten hoe die bloem openklapt. Een boterbloem heeft dan weer een heel open bloemvorm, die geschikt is voor andere soorten bijen.” Als die bloemen er eenmaal staan, kunnen er al snel twee of drie keer zo veel insecten voorkomen dan op kalere plekken.
Maar dan zijn we er nog niet, waarschuwt de ecoloog. „Met alleen deze basishoeveelheid bloemen gaan we er niet komen. Sommige bedreigde wilde bijen zijn bijvoorbeeld heel kieskeurig, zowel in hun voedselvoorkeuren en waar het op nesten aankomt.”
Stabiliteit
Swinkels ontdekte dat, ondanks dat de absolute aantallen op een gegeven moment minder sterk toenemen, de stabiliteit van de gemeenschap nog wel toeneemt en dat juist dan pas de echt zeldzame rode lijst soorten verschijnen.
„Als er nog meer soorten en hoeveelheden bloemen staan, zien we dat bestuivers het beschikbare voedsel beter kunnen delen. In plaats van veel verschillende bloemen tegelijk te bezoeken, lijken bijen beter in staat hun voorkeurssoort te kiezen én overlapt hun voedselgebruik minder. Dit schept ruimte voor de rodelijstsoorten en zou er zelfs voor kunnen zorgen dat de bestuiving van bloemen efficiënter verloopt.”
Swinkels promoveert op 19 augustus aan de Radboud Universiteit.
