Wageningen University & Research (WUR) werkt aan vervolgonderzoek naar gewasbeschermingsmiddelen in Natura 2000-gebieden. Het onderzoek moet duidelijker maken waar middelen terechtkomen en wat dat kan betekenen voor beschermde natuur. Dat schrijft staatssecretaris Silvio Erkens van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur in een Kamerbrief van 10 juni 2026.
WUR werkt aan twee sporen. Het eerste spoor is een gestandaardiseerd monitoringsprotocol. Dat moet ervoor zorgen dat metingen op dezelfde manier worden uitgevoerd en beter vergelijkbaar zijn. Het tweede spoor is een methode om meetgegevens te vertalen naar mogelijke ecologische effecten. Daarmee moet beter in beeld komen onder welke omstandigheden risico’s voor Natura 2000-gebieden kunnen ontstaan.
Vervolgonderzoek
Het vervolgonderzoek komt voort uit een WUR-verkenning die in februari verscheen. Die verkenning volgde op de uitspraak van de Raad van State over lelieteelt bij het Natura 2000-gebied Holtingerveld in Drenthe. Telers moeten beter onderbouwen dat middelengebruik nabij beschermde natuur geen significante negatieve effecten heeft.
In de WUR-verkenning zijn beschikbare meetgegevens uit 12 Natura 2000-gebieden bekeken. Het ging om 13 bodemmonsters en 63 plantenmonsters. Daarin werden 84 werkzame stoffen en metabolieten gevonden. In bodemmonsters werden geen overschrijdingen van ecologische drempelwaarden vastgesteld. In plantenmonsters gebeurde dat bij negen stoffen wel. Bij mengsels van middelen lag in ongeveer 22% van de plantenmonsters de gecombineerde belasting mogelijk boven een voorlopige risicodrempel.
Modellen en metingen
Tegelijk benadrukte WUR dat de beschikbare meetgegevens beperkt zijn. De huidige monitoring is volgens Erkens te incidenteel om ruimtelijke en seizoensgebonden patronen goed te zien. Ook is de kennis over langdurige en cumulatieve effecten nog beperkt. Daarom combineert WUR in het vervolgonderzoek modellen en metingen. Modellen moeten laten zien hoe stoffen zich verspreiden en waar ze kunnen neerslaan. Metingen moeten toetsen of die voorspellingen kloppen en wat de daadwerkelijke blootstelling is. Het project ‘Ecologische effecten Natura 2000’ loopt van 1 januari 2025 tot en met 31 december 2026.
Voor telers bij Natura 2000-gebieden kan dit onderzoek later van belang worden bij voortoetsen, passende beoordelingen en provinciale handhaving. Begin april werd bekend dat telers rond Natura 2000-gebieden voorlopig nog weinig duidelijkheid hebben over het gebruik van middelen. Sinds de uitspraak over lelieteelt bij het Holtingerveld zoeken provincies naar houvast. Zij moeten natuurgebieden beschermen, terwijl telers willen weten welke onderbouwing nodig is om door te kunnen telen.
Praktisch houvast voor provincies
Naast WUR zoeken ook provincies naar praktisch houvast. CLM Onderzoek en Advies organiseerde op 31 maart een kennisbijeenkomst over gewasbescherming en gebiedsbescherming. Daar spraken juristen, beleidsmedewerkers, handhavers en toezichthouders uit tien provincies over vragen rond bestaand gebruik, afstand tot Natura 2000-gebieden en mogelijke maatregelen.
In Fryslân speelt dit dossier concreet. De provincie waarschuwde eigenaren van 38 percelen nabij Natura 2000-gebieden dat zij moeten stoppen met gebruik van gewasbeschermingsmiddelen of moeten aantonen dat hun gebruik geen effect heeft op de omliggende natuur. Fryslân laat samen met vijf andere provincies en CLM onderzoeken welke maatregelen nodig zijn om significante negatieve gevolgen te voorkomen.
Het verband tussen beide trajecten zit vooral in de toepassing. WUR werkt aan de wetenschappelijke basis: meten, modelleren en ecologische effecten beoordelen. CLM en de provincies zoeken naar de praktische vertaling daarvan voor vergunningverlening, handhaving en maatregelen op of rond percelen. Voor telers betekent dit dat er nog geen pasklaar antwoord ligt, maar dat de onderbouwing voor toekomstig beleid nu wordt opgebouwd.
